Kuzeybatı Alaska’daki 200’ü aşkın akarsuyun turuncu renge bürünmesinin ardında, küresel ısınmayla eriyen donmuş toprak tabakasının yol açtığı doğal asit kaya drenajı saptandı. Bilim insanları, yer altı sularının sülfürlü kayalarla temas etmesi sonucu suya yüksek miktarda asit ve ağır metal karıştığını ortaya koydu.
AGU Advances dergisinde yayımlanan bilimsel çalışma, Brooks Sıradağları bölgesinde sanayiden uzak ve el değmemiş su yollarındaki kimyasal değişimi mercek altına aldı. 2022 ile 2024 yılları arasında altı ayrı su havzasından toplanan numuneler, derindeki permafrost erimesinin oksijen ve suyla reaksiyona giren sülfür minerallerini sülfürik aside dönüştürdüğünü gösterdi. Açığa çıkan bu asit; demir, çinko, alüminyum, nikel, kadmiyum ile nadir toprak elementlerini akarsulara taşıdı.
Analizlere göre havzanın üst kısımlarında 8,3 seviyesinde ölçülen ortanca pH değeri, yamaç sızıntılarında 3,2 seviyesine kadar geriledi. Sızıntılardaki sülfat ve metal birikimi ana nehir yataklarının binlerce katına ulaşırken, ana akarsuların nötr pH dengesini koruma kapasitesi metallerin kilometrelerce ilerlemesini durduramadı. Nitekim 103 kilometrelik Salmon Nehri boyunca sülfat miktarının litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikelin ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıktığı belirlendi.
Kritik Artış 2019 ve 2020 Yıllarında Kaydedildi
Wulik ve Agashashok nehirlerindeki uzun vadeli kayıtları değerlendiren uzmanlar, asit ve metal yükünün kademeli değil, 2019 ile 2020 senelerinde ani bir sıçrama yaptığını tespit etti. Wulik Nehri’ndeki toplam çinko oranında yüzde 770’e ulaşan bu artış, 2018-2019 kışındaki aşırı sıcak ve yoğun kar yağışının toprağın kışın donmasını engelleyerek zemin erimesini derinleştirmesiyle ilişkilendirildi.
2021 ile 2024 yılları arasındaki ölçümler ise Wulik Nehri’ndeki çinko ve sülfat oranlarında gerileme yaşandığını ve suyun asit nötralizasyon yetisinin güçlendiğini ortaya koydu. Araştırma ekibi mevcut tabloyu geçici bir iyileşme dönemi olarak nitelendirirken bu sürecin kesin mekanizmasının henüz netleşmediğini ifade etti.
