Arap Yarımadası’nda 2018 yılında peş peşe yaşanan iki kasırganın Rubülhali Çölü’nde oluşturduğu göller, çöl çekirgelerinin nüfusunu üç nesilde 8 bin kat artırarak Doğu Afrika ve Asya’ya yayılan devasa bir istilayı tetikledi. Bölgesel ortalamanın beş katına varan yağışlar, Kenya başta olmak üzere geniş bir coğrafyada son 70 yılın en yıkıcı krizine dönüştü.
Çölde Oluşan Göller Üremeyi Hızlandırdı
Umman ve Yemen hatlarında 2018 yılının Mayıs ayında Mekunu, Ekim ayında ise Luban kasırgaları etkili oldu. Bölgeye 100 ila 300 milimetre aralığında yağış bırakan bu hava olayları, çöl tabanında geçici su birikintileri oluşturdu. İlk yağışın ardından kurumaya başlayan toprakların ikinci kasırgayla yeniden neme kavuşması, çekirgelerin kesintisiz şekilde çoğalabileceği elverişli bir zemin hazırladı.
Gözlerden uzak gerçekleşen bu süreçte çekirgelerin yumurtadan çıkışı iki hafta, larva evresi altı hafta, yetişkinlerin yumurtlama olgunluğu ise üç hafta sürdü. Şartların elverişliliği sayesinde tek bir kuşakta 20 kat genişleyen popülasyon, art arda gelen üç nesil sonunda yaklaşık 8 bin katlık artış seviyesine ulaştı.
Günde 160 Tonluk Tüketim Kapasitesi
Ağırlığı ortalama 2 gram olan her bir yetişkin böcek, her gün kendi kütlesi kadar bitki tüketiyor. Yoğun nüfus baskısıyla fizyolojik dönüşüm geçiren çekirgeler, kilometrekare başına 40 ila 80 milyonluk dev sürüler oluşturdu. Günde 150 kilometre yol alabilen bir kilometrekarelik sürü, 35 bin insanın tüketimine eşdeğer olan 160 ton yeşil bitkiyi bir günde yok edebiliyor.
Ocak 2019’da Suudi Arabistan ve Yemen’e yönelen istila dalgası; ilkbahar aylarında İran, Pakistan ve Hindistan’a kadar uzandı. Aden Körfezi’ni aşarak Somali ve Etiyopya’ya geçen sürüler, Aralık 2019’daki Pawan Kasırgası’nın etkisiyle Doğu Afrika’da daha geniş bir alana yayıldı ve 2020 başlarında Kenya’da son 70 yılın en büyük felaketine dönüştü.
Müdahaleyi Engelleyen Faktörler ve İklim Etkisi
İstilanın kontrol altına alınamaması ve zamanında müdahale edilememesinde birden fazla etken rol oynadı:
Somali ile Yemen’deki çatışma ortamının üreme sahalarında inceleme yapılmasını engellemesi
Doğu Afrika Çöl Çekirgesiyle Mücadele Örgütü bünyesindeki kaynakların yetersiz kalması
COVID-19 salgını nedeniyle uzman personel hareketliliği ve pestisit temininde aksamalar yaşanması
Hint Okyanusu’nun kuzeybatısında 2018’de 2 olan kasırga adedi 2019 yılında 8’e ulaşarak 1976’dan bu yana görülen en yüksek düzeye çıktı. Okyanus yüzeyindeki sıcaklık artışlarının, benzer istila dalgalarının gelecekte yeniden yaşanma ihtimalini yükselttiği kaydedildi.
